TIBBİ BİTKİLERİN TARİHÇESİ
İnsanlık tarihiyle birlikte hastalıklar, hastalıklarla birlikte bitkiler var oldu. Hastalıklardan kurtulmak için insanlar, çeşitli yollara başvurdu “hiçbir dert yoktur ki; dermanı olmasın” diyerek. Ama en çok doğaya yöneldi. Doğada aradı, derdinin dermanını. Ve bitkilerde… Önceleri deneme yanılma yöntemiyle ve hatta çok kayıplar vererek bitkilerin tıbbi özellikleri keşfedildi ve tedavide kullanıldı.
Zaman ilerledikçe insanlığın ortak mirası da arttı ve bitkiler tedavinin vazgeçilmez unsuru oldu. Modern çağa gelindiğinde bilim ve teknolojinin ilerlemesiyle; önceleri tıbbi bitkiler ve doğa geri planda kaldı. Ama yakın zamanlarımızdan itibaren insanlık tekrar doğaya/doğal olana ve tıbbi bitkilerin doğrudan kullanılmasına yöneldi. Kimi sağlığı korumada ucuz yöntem diye, kimi daha sağlıklı diye… İşte, doğanın insanlığa armağanı tıbbi bitkileri, geçmişi ve bugünüyle sizlere sunmaya çalışacağız.
Tarihçe M.Ö. 50 Bin Yıllarına Uzanıyor
Hakkâri’nin güneyinde yer alan “Şanidar mağarası”nda ortaya çıkartılan Neanderthal mezarlar içinde bulunan bitki örnekleri Anadolu insanının Yontmataş (Paleolitik) çağından (yaklaşık Milattan Önce 50 bin yılları) beri bitkileri tedavi maksadıyla kullandığını göstermektedir. Ninova kitaplığında saklanmış tabletler, M.Ö. 3000 yıllarına kadar uzanan ve Mezopotamya’da (Fırat ve Dicle arasındaki topraklar) kurulan; Sümer, Akad ve Asur uygarlıklarında tedavinin rahip hekimler tarafından sihir ve ilaç yardımıyla yapıldığını kanıtlamaktadır. İlaçların önemli bir kısmı bitkisel droglar ile hazırlanmıştır.
Anadolu ve Mezopotamya’da daha sonra kurulmuş olan Hitit uygarlığı hakkındaki bilgiler ise, Boğazköy’de bulunan Hitit arşivinden çıkarılan tabletlere dayanmaktadır. Buna göre Hitit’lerin; hastalığı, Tanrı’nın insanları cezalandırması olarak kabul ettiği ve bunun için de tedavide bitkisel ilaçlarla birlikte sihre de başvurdukları anlaşılmaktadır. Bu dönemde Çin ve Hindistan’da da Mezopotamya uygarlığına paralel olarak bitkisel tedavide gelişmeler kaydedilmiştir. Eski Mısır uygarlığı tıbbına ait bilgilerimizin temeli ise, M.Ö. 1550 yıllarında yazıldığı tahmin edilen ve bir mumyanın bacakları arasında bulunan Eber papirüslerine bağlıdır. Yaklaşık 800 adet bitkiden bahsedilen belgelerde; bu bitkilerin hastalıklarda, ayinlerde ve mumyalamada kullanımlarından bahsedilmektedir.
Yazının devamı Popüler Bilim Dergisi’nde…