ELEKTRİĞİN KEŞFİNİN HİKÂYESİ
Elektrikle ilgili çalışmalar, aydınlanma dönemini izleyen yeniçağla başlamış ve kullandığımız elektrik 19. yy’de üretilebilir ve günlük yaşamda kullanılabi¬lir duruma gelmiş olsa da, elektrik ve onun ayrılmaz parçası olan manyetizma ile ilgili gözlem ve düşünceler, tarihi çağların başına kadar gitmese de M.Ö. 600 yıllarına kadar uzatılabilir. Yaygın dünya bilim tarihi kitapları incelendiğinde, mıknatısın taşının demir parçalarını çektiğini, benzer şekilde fosilleşmiş çam reçinesi kehribarın da yüne sürüldükten sonra saman parçalarını çektiğini ta¬rihte ilk kez, Miletli büyük bilgin Tales yazmıştır. Mıknatıs taşı o yıllardaki adı "Magnesia" olan bugünkü adıyla Manisa ilimizdeki maden ocaklarından alın¬dığından mıknatısın demiri çekme olayı “magnetizm” yani manyetizma olarak adlandırılmış. Ancak her iki çekme olayı daha sonra hiçbir Yunan filozofu tara¬fından dikkate alınmamış, üzerinde durulmadığı gibi, yıllarca mıknatıs taşı ve hatta demir mıknatıslar demir ve iğne gibi demir parçalarını çekici özelliğiyle kullanılmasına rağmen elektrikle ilgisi üzerinde durulmamıştır. Her iki çekim kuvvetinin benzerliği üzerinde de duran olmamıştır. Hatta Isaac Newton za¬manına kadar tüm çağların en büyük bilgini olarak görülen Aristo bile, meşhur fizik kitabında ve diğer kitaplarında, hatta konuşmalarında bu iki çekim ola¬yından hiç söz etmemiştir. Yer çekimini inceleyen Galilei ve hatta genel kütle çekim yasasını açıklayan Newton bile diğer iki çekim olayı üzerinde durmamıştır.
Elektrik Çekimi Kavramı
Tales'in yüne sürülen kehribarın saman parçalarını çekişine benzer bir olay, ondan 2100 yıl sonra 1781 yılında bu olaya benzer denemeler ilk kez İngiliz hekim William Gilbert tarafından incelenmiştir. Gilbert her maddeyi yün, ipek ve kürk parçası ile ovuşturarak bu maddeleri hasta tedavisinde kullanmayı deniyordu. Ancak bu davranışı başkaları tarafından ciddiye alınmadığı gibi garip bir davranış olarak görülüyordu. Ancak Gilbert yün, ipek veya kürkle ovuşturduğu elmas, kükürt ve mumun da kehribar gibi saman parçalarını de¬ğil, ince toz, tahta ve metal parçalarını da, hatta tüm diğer madde parçalarını çektiğini gözledi. Diğer bir ifadeyle bu kehribar çekim kuvvetinin de aynen kütle çekim kuvveti gibi evrensel bir çekim kuvveti olduğunu iddia etti.
Yazının devamı Popüler Bilim Dergisi’nde…