Kraliçe Kakuli’nin Altın Yelpazesi
Ayanis Kalesi Van'ın 35 km. kuzeyinde, Merkez'e bağlı Ağartı adlı köyün 500 metre kuzeyinde yer alıyor. Van Golü'nden 300 m içeride olan kale göl seviyesinden 225 m, deniz seviyesinden 1866,00 m yükseklikte. Kalenin yer aldığı kayalık tepe, doğudaki Güney Tepe’nin göle uzanmış burnu üzerinde inşa edilmiş. Yaklaşık 150X400 m boyutlarındaki kalenin etrafını taş temel üzerine inşa edilmiş kerpiç sur duvarları çevirir. Kalenin etrafında 80 hektarlık bir alana yayılan, Urartu halkının yaşadığı bir Dış Kent var.
Kaleye sur duvarlarının güneydoğunda yer alan anıtsal bir kapı yapısı ile giriliyor. Kapı önünde bulunan 14 satırlık Urartu çivi yazılı bir kitabe, kalenin adını ve kimin tarafından inşa edildiğini belirtiyor. Kale Argişti oğlu Rusa (II. Rusa) tarafından inşa edilmiş ve Rusahinili Eiduru-kai “Eiduru Dağı karşısındaki Rusa kenti” adı verilmiş. Kapı ve tapınak yazıtlarında geçen “Eiduru Dağı” Süphan Dağı olmalı. Ayanis Kalesi ve etrafındaki kent M.Ö. 673 tarihlerinde inşa edilmiş. Kale olasılıkla II. Rusa’nın inşa ettirdiği son kale.
Kale içinde 1989 yılından beri yürütülen arkeolojik kazılar bir tapınak alanı, depo binaları, saray ve evsel mekânlar olarak adlandırılan çok sayıda mimari kalıntının ortaya çıkmasını sağlamış. 30X30m. Ölçülerinde bir alan içinde yer alan tapınak ön cephesinde bulunan çivi yazılı yazıt bilinen en uzun tapınak yazıtı. Yazıtta kalenin ve tapınağın II. Rusa tarafından inşa ettirildiği ve kale dışında oluşturulan Dış Kent’te Hitit, Frig, Kafkasya ve Asur’dan getirilen insanların yerleştirildiği belirtiliyor. Tapınak alanından elde edilen kalkan, kılıç, sadak, miğfer gibi yüzlerce silah Urartu’nun baş tanrısı Haldi için adak eşyaları olarak tapınağa armağan edilmiştir. Adak silahlarının büyük bölümü yazıtlı ve bezemeli.
Tapınak Alanı’nın doğusunda otaya çıkartılan payeli anıtsal yapı rahip ve rahibelerin yaşadığı ve tapınak mallarının depolandığı bir yapı. Benzer bir depo yapı bütünü kalenin batı tarafında yer alır. Batı Depo Odaları olarak adlandırılan bu alanda ölçekleri 1 tonu aşan 250 adet büyük küp bulundu. Küplerin yanlarında bulunan mühür baskıları küpler içindeki buğday, arpa ve yağ gibi malların vergi olarak başka bölgelerden kaleye gönderildiğini gösteriyor.
Tapınak Alanı’nın batısında, F21c, F22a, E22b+d plan kareleri içinde ortaya çıkartılan çok sayıdaki mekân kapı açıklıkları yardımı ile birbirleri ile ilişkili olarak inşa edilmiş. Ayanis kazı yayınlarında “evsel mekânlar” olarak adlandırılan bu mekânlar içinde günlük işlerde kullanılan çok sayıda eser bulundu. Evsel mekânlar ile organik bir bağlantısı olmayan bazı mekânlar evsel mekânlara bitişik olarak inşa edilmiş olsa da evsel mekânlardan kalın bir kerpiç duvar ile ayrılmış.
Yazının devamı Popüler Bilim Dergisi’nde…