Kültürel Mirasımıza Sahip Çıkalım!
Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından 1972 yılında kabul edilen Dünya Kültürel ve Doğal Mirasın Korunması Sözleşmesi, “tarih, sanat ve bilim bakımından evrensel değere sahip mimari eserler, buralarda yer alan resim ve yazılar, arkeolojik karakterli yapılar, mağaralar, harabeler ve bunlarla bütünlük kazanan doğal çevre” olarak tanımladığı kültürel ve doğal mirası;
1) Dünya Miras Listesi
2) Acil Koruma Listesi şeklinde oluşturduğu iki listeye ve bu listeler için belirlenen ölçütlere göre korumayı amaçlamaktadır. 2009 yılı itibariyle 890’a ulaşan Dünya Miras Alanları Listesinde Türkiye’den 9 kültürel ve doğal miras bulunmaktadır.
32. UNESCO Genel Konferansı’nda kabul edilen Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi de tıpkı 1972 Sözleşmesi gibi
1) İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi,
2) Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi (Oğuz 2009) şeklinde iki ayrı liste oluşturarak somut olmayan kültürel mirasların korunmasındaki uluslararası alanı ve işbirliği biçimlerini belirlemiştir. 2003 yılında UNESCO’da kabul edilen sözleşmeye Türkiye 2006 yılında taraf olmuş ve sözleşmenin Yönetim Kurulu niteliğindeki Hükümetlerarası Komite’ye Batı Avrupa ve Kuzey Amerika ülkelerinin oluşturduğu Birinci Grubu temsilen aday olmuş ve 2006-2010 yılları arasında Komite Üyeliğine seçilmiştir. Hükümetlerarası Komite, 2008 yılında İstanbul’da yaptığı Üçüncü Olağan Toplantı’da 2001, 2003 ve 2005 yıllarında ilân edilen ve aralarında Meddahlık Geleneği ve Sema Törenleri de bulunan 90 başyapıtı, İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesine ilk yazımlar olarak kaydetmiştir. Türkiye’nin başkanlığını ve ev sahipliğini yaptığı aynı toplantıda Temsili Listeye yeni elemanların yazım süreçlerini oluşturmak üzere önerilen adaylık dosyalarını inceleyecek Alt Organın kurulması kararlaştırılmıştır. Birinci Grubu temsilen Türkiye, diğer beş seçim grubunu temsilen ise Birleşik Arap Emirlikleri, Estonya, Güney Kore, Kenya ve Meksika kurulan Alt Organ’a seçilmişlerdir.
Alt Organ, İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesine çeşitli taraf devletlerce önerilen 111 dosyayı incelemiş, nihai karar ise, Komite’nin 28 Eylül- 02 Ekim 2009 tarihlerinde Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkenti Abu Dhabi’de yaptığı Dördüncü Olağan toplantıda verilmiştir. Buna göre, aralarında Türkiye’nin sunduğu Âşıklık Geleneği Karagöz ve 7 ülkenin ortak sunumu olan Nevruz olmak üzere 74 miras unsuru İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesine kaydedilmiştir. Böylece İstanbul toplantısında kabul edilen 90 Başyapıtla birlikte Temsili Liste’deki eleman sayısı 164’e yükselmiştir. Böylece İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’nin 164 elemanından 5’i Türkiye kaynaklı olmuştur. Böylece, Meddahlık Geleneği, Mevlevi Sema Törenleri, Âşıklık Geleneği, Karagöz ve Azerbaycan, Hindistan, İran, Kazakistan, Pakistan ve Özbekistan ve Türkiye’nin ortak sunumu olarak Nevruz İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’ne yazılmıştır.
Yazının devamı Popüler Bilim Dergisi’nde…