Mucize Miras: “Divriği Şifahanesi”
Divriği Ulucamisi ve Şifahanesi örnekleri görülen eşsiz taşoyma bezemesi, Türk kültürü için hiçbir bilgi ve teknik hata kabul etmeyecek, hiçbir popüler ve bürokratik söylem ve yönteme kurban edilemeyecek kadar önemlidir. Bu mucize miras için özel bir yasa gereklidir. Hükümete, bürokratlara, bu alanın uzmanlarına, aydınlara ve Türk kamuoyuna yapılan bu çağrı Divriği Ulucamisi ve Şifahanesi’ni korumak için özel bir yasa çıkarılması çağrısıdır.
Hükümet bu konuya eğilerek yapının onarılmasını öngörmektedir. Bu konudaki sorun “Türkiye’de bu restorasyonun mevcut yasa ve yönetmeliklere göre yapılmasının yapının tahribi anlamına geldiği” kaygısıdır. Bugüne kadar Türkiye’de bu içerikte hiçbir yapı restore edilmemiştir. Başka bir deyişle bunu gerçekleştirecek bir bilgi birikimi yoktur. Kaldı ki, 1228 tarihli bu başyapıt aynı yasalarla yarım yüzyıldır restorasyon adı altında büyük tahribata uğramıştır. Bu restorasyon sürecinin içeriği, restore edilirken tarihi niteliklerini yitiren sayısız yapı ile kanıtlanmıştır. Divriği Ulucamisi böyle bir riske atılamayacak kadar önemli, ulusal tarihin en büyük simgesel ve temsili ürünlerinden ve evrensel bir sanat tarihi yapıtıdır.
Anadolu-Türk-İslam Kültür ortamında Mengücekoğullarından Ahmet Şah ve eşi Turan Melik tarafından yaptırılan bu cami ve darüşşifa İslam Mimarisinde başka eşi olmayan bir üslupla gerçekleştirilmiş ve İslam ve Türk sanat tarihinin yontusal nitelikte en büyük taşoyma bezeme örneğidir. İslam’ın figüratif sanata karşı olan sanat geleneği içinde dünyanın diğer kültürlerindeki özgün yontu geleneklerine eşdeş bir sanat niteliği taşıyan, üç boyutlu bir özgün yaratmadır ve yerleşmiş toplumlarla göçer toplumların simbiyotik yaşamlarından kaynaklanan bir kültürel çok kaynaklılığın en önemli gösterilerinden biridir.
Divriği Restorasyonunun Zorluğu Hangi Nereden Kaynaklanıyor?
Yapının en büyük özelliği taşoyma bezemeleridir. Bu taşoyma bezemelerin en görkemlileri yapının taçkapılarındadır ve dış hava etkilerine açıktır. Bu Avrupa’da ortaçağ katedrallerinin restorasyon sorunları türünden çözülmesi zor, bazen olanaksız taş koruma sorunları yaratmaktadır. Kaldı ki Divriği taşoyma bezemesi, hiçbir tekrar içermeyen küçük boyutlu, dokunulması olanaksız motiflerden oluşan bir dokuya sahiptir. Bozulan taş ve dokunulmaması gereken biçimler Divriği restorasyonunu sıradışı bir koruma sorunu olarak karşımıza çıkarmaktadır.
Yazının devamı Popüler Bilim Dergisi’nde…