Kalp Krizinde Yeni Nesil Uyarı Sistemi
Kalp krizi (miyokardiyal enfarktüs), kalbin bir bölümüne kan beslemesinin kesildiği durumlarda ortaya çıkan ciddi bir sağlık sorunudur. Kalp krizinin en sık karşılaşılan türü, koroner atardamar yüzeyindeki birikintelerin yüzeyden ayrılarak kan akımını durdurması ile ortaya çıkmaktadır. Atardamar yüzeyindeki birikintiler, kolesterol gibi yağların damar duvarlarına yapışması ve kan hücrelerinden oluşmaktadır. Kan akımının durması, iskemi olarak adlandırılan kan beslemesinin kesilmesine ve oksijen yetersizliğine sebep olur. Bu duruma en kısa zamanda müdahale edilmezse; kalp kas dokusunda hasar ve/veya ölümler gerçekleşebilir.
Kalp krizi belirtilerini kademeli olarak gösterir. Bu süreç bir kaç dakika devam eder, bazı durumlarda anlık olarak seyreder. Göğüs ağrısı, akut dönemdeki kalp krizi belirtilerinin en yaygın olanıdır ve bunalma, baskı veya sıkışma hissi olarak tanımlanır. Göğüs ağrıları, iskemi’ye bağlıdır. Bu ağrılar, genellikle sol kolu etkiler. Ayrıca, çene, boyun, sağ kol, sırt ve karın bölgelerinde de görülebilir.
Nefes darlığı, kalpte oluşan hasar dolayısıyla sol karıncığın kan pompalayamadığı durumlarda gözlenir. Diğer belirtiler ise; halsizlik, sersemlik hissi, terleme, mide bulantısı, kusma ve çarpıntı olarak sayılabilir. Yorgunluk, uyku düzensizliği ve nefes darlığı, kalp krizinin oluşumundan bir ay kadar önce kendini göstermeye başlar. Kalp krizlerinin yarısı hiç belirti olmadan da ortaya çıkabilir.
Kalp krizleri, tüm dünyada en önemli ölüm nedeni olarak bilinmektedir. Kalp krizleri için önemli risk faktörleri olarak; yaş (erkekler için > 40; kadınlar için > 50), sigara, trigliserit ve düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL, kötü kolesterol) gibi yağ değerlerinin yüksekliği, yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL, iyi kolesterol) değerinin düşüklüğü, şeker hastalığı, yüksek kan basıncı, aşırı kilo, kronik böbrek hastalığı, kalp yetmezliği, aşırı alkol tüketimi, uyuşturucu kullanımı ve kronik yüksek stres seviyesi sayılabilir.
Kalp krizinden şüphelenilen hastalara ilk tedavi olarak oksijen takviyesi, aspirin ve dilaltı ilaçlar verilmelidir. Ayrıca, ağrı kesici kullanımı da önerilmektedir.
Kalp Krizinin Teşhisi
Kalp krizinin teşhisi elektrokardiyografi ve kalp kas hücre hasarını gösteren işaret proteinlerinin kandaki miktarının tayini ile yapılmaktadır. Ayrıca koroner anjiyografi ile kalp damarlarındaki daralma ve tıkanmalar belirlenebilmektedir.
Dünya Sağlık Örgütü tarafından kalp krizinin teşhisinde 3 kriter belirtilmektedir:
20 dakikadan uzun süren göğüs ağrıları,
Elektrokardiyografide gözlenen anormal değişimler,
İşaret proteinlerinin miktarının artması veya azalması.
Anadolu Üniversitesi’nden Prof. Dr. Rıdvan Say ve Uludağ Üniversitesi’nden Prof. Dr. Necati Beşirli ve Doktora öğrencisi Bilgen Osman ile ortak yürüttüğümüz projede; kandaki miyoglobin miktarının teşhis edilmesi için mikrotemas baskılama yöntemiyle SPR temelli teşhis kitleri hazırlanmıştır. Bu amaçla ilk basamakta; miyoglobin cam slayt yüzeyine tutturulmuş, daha sonra mikrotemas baskılama yaklaşımı ile SPR kit yüzeyinde miyoglobinin yapısına uygun kuytucuklar içeren polimerik film elde edilmiştir. SPR kit yüzeyi, atomik kuvvet mikroskobu ve taramalı elektron mikroskobu ile incelenerek karakterize edilmiştir. Hazırlanan bu SPR kitlerine önce miyoglobin içeren protein karışımlarından; daha sonra kalp krizi riski olan hasta plazmalarından miyoglobin bağlanması incelenmiştir. Yapılan denemelerde hazırlanan sensörlerin miyoglobine karşı yüksek seçicilikte cevap verdiği belirlenmiştir.
Konu hakkındaki çalışmaların devam ettiği araştırma sonucunda, kalp krizinin erken teşhisinde kullanım potansiyeli olan yeni nesil bir test kiti hazırlanmış olacaktır. Uygulanan yaklaşımın iki önemli avantajı bulunmaktadır: (i) kalp krizinin erken teşhisi için kullanılmakta olan teşhis kitlerine alternatif, daha ucuz ve daha duyarlı bir kit hazırlanmış olacaktır; (ii) mikrotemas yaklaşımıyla hazırlanan sensörler kullanılarak hem çoklu analiz (aynı hastada birden çok parametrenin belirlenmesinde) hem de birden çok numunenin (farklı hastalardan alınan örneklerin) gerçek zamanlı izlenmesi mümkün olacaktır. SPR teşhis kitlerinin belirtilmesi gereken önemli avantajlarından biri de, tekrar kullanım potansiyelidir. Bu özelliği maliyetin düşmesini sağlamaktadır.
Yazının devamı Popüler Bilim Dergisi’nde…