Günden Geceye Suç ve Adli Astronomi
Başlıkta birbirinden çok uzak gibi görünen bilim dallarına biraz aşağıya doğru baktığımızda ilkesel olarak benzer işleyişe sahip olduklarını görebiliriz.
Astronomide; bizden gidemeyeceğimiz kadar uzaklıktaki gök cisimlerinin, hareketlerini, yapılarını, oluşum süreçlerini, onların gözlemlenebilen verilerini toplayıp, varsayımlarla, teorilerle, laboratuar deneyimleri ve diğer bilim dallarının verileriyle karşılaştırılmaları aracılığıyla göz ve cihazlarla toplanan izler değerlendirilir.
Adli bilimlerde de çoğu zaman, oluş sürecini, oluş biçimini hiçbir zaman birebir bilemeyeceğimiz olayların, sadece yansıyan izlerinden, yine diğer bilim dallarının verileriyle karşılaştırılması aracılığıyla değerlendirmeler yapılır. Adli bilimler, akademik olarak lisansüstü bir öğrenim alanıdır.
İki bilim dalının da en heyecan verici yanı, çok az miktardaki verilerden doğrulara ulaşabilmektir.
Astronominin Türkçe’si "Gökbilim"dir. Göksel olayları matematik ve fizik yardımı ile izlememizi sağlar. Adli Astronomi (Forensic Astronomy), gökbilimin küçük bir bölümünü kullansa dahi adalet mekanizması içinde önemli işlevi vardır. Özellikle suç tespiti ve ceza miktarı tayininde önemli roller oynar. Suçun işlenmesini kolaylaştırması açısından, Güneşin ve Ay’ın durumuna göre havanın aydınlığı, kanunlarla değerlendirildiğinde, ceza miktarında önemli artışlara sebep olmaktadır. Yargının beklentisi, savunma ve korunma gücünü önemli ölçüde azaltan karanlığın olup olmadığı ve / veya karanlık derecesidir.
Türk Ceza Kanunu’nun 6. (eski 502) maddesi (e) bendine göre “Gece vakti deyiminden, Güneş batmasından bir saat sonra başlayan ve Güneşin doğmasından bir saat evvele kadar devam eden zaman süresi anlaşılır.” Gece tanımıyla kanun koyucunun işaret etmek istediği; havanın kararmasıyla birlikte suçların işlenebilmesinin kolaylaşması ve bu sebeple ceza miktarında artışa gidilmesidir.
İncelenecek dosyalar, Ceza Hâkimlikleri, Mahkemeler ve Savcılıklardan doğrudan veya havale yoluyla bilirkişi ya da bilirkişilik kurumlarına gelir. Sorulan sorulara, şimdilerde kullanılan astronomi yazılımları yardımıyla il ve ilçe indirgemesi işlemi yapılarak yanıt verilir. Olay yerine göre, Güneş’in doğuş ve batış saatlerinin tespiti, olay yeri ve olay zamanına göre Ay’ın yaşı, doğuş batış saatlerinin ve keşif yapılabilmesi için gelecekte benzer günlerin belirlenmesi veya olayla ilgili tariflerden yola çıkarak olay saatinin tespiti olarak açıklanabilir. Astronomi bilim dalının standart formülleri çerçevesinde hesaplamalar yapılır.
Astronomi için gece tanımı
Ufuk çizgisi; Dünyanın yuvarlaklığından dolayı, deniz gibi düz bir alanda, fiziksel olarak en ileride görebileceğimiz, yerle göğün birleştiği çizgidir.
Güneş doğuş batışı; Güneşin üst kenarının, ufuk çizgisinde görünmesi ve kaybolması anıdır.
Güneşin doğuş batış zamanları içinde kalan süre, meteorolojik koşullar, çevresel koşullar, coğrafi koşullar ve gözün görme yapısına bağlı olmadan, aydınlık olarak kabul edilebilir. Aynı anda, hem tam güneş tutulması hem yağmurlu olması gibi çok ender rastlanan durumlar dışında havanın aydınlık olduğu konusunda bir tereddüt yoktur. Ancak sorun, güneş doğana kadar ve batış sonrasında havanın aydınlanıp kararma hızındadır.
Güneş doğmadan bir süre önce hava aydınlanmaya, Güneş battıktan bir süre sonra hava kararmaya başlar bu olaya “Alacakaranlık” veya "Tan" olayı denir. Olay, Güneş ufkun altındayken yer atmosferini kırılma ve saçılma ile aydınlatılmasından ileri gelir. Astronomide havanın aydınlığı ve aydınlık derecesi, gök gözlemlerinde etkin rol oynadığından üç temel “tan” tarifi yapılmıştır. Kara (sivil) tanı; karada karanlık sınırı Güneş’in ufuk' dan -6° inikliğine, Denizci tanı; denizlerde karanlık sınırı Güneş’in ufuk' dan -12° inikliğine, Gök (astronomik) tanı ise gök gözlemlerinin yapılamadığı karanlık sınırı, Güneş'in ufuktan -18° inikliğine isabet eder (7). Karada yerleşim birimlerinin çevrelerinde dağlar, tepeler, girinti ve çıkıntılar vardır, denizler engebesizdir, astronomi gözlemleri açık alan ve yüksek tepelerde yapılır.
Yazının devamı Popüler Bilim Dergisi’nde…