Koku: “Biraz acımasız biraz naif”
Yeryüzündeki en etkili ve en güçlü şeylerin bir listesi yapılacak olsa herhalde koku ilk sıralarda yer alır. Çünkü başka hangi güç sizi içinde yaşadığınız andan çıkarıp olmak istediğiniz ana götürebilir ki? Ya da dünyanın en mutlu insanı olmanızı sevdiğinizin kokusunu duymaktan başka ne sağlayabilir ki?
Mutluluk gibi soyut bir kavramın para gibi somut kavramla eşleştirildiği şu günlerde böyle şeyler söylemek akıl kârı mıdır bilinmez ama kokunun insan yaşamındaki önemini asla göz ardı edilemeyecek bir gerçek. Bu yüzden biliminsanları uzun yıllardan beri insanı cezbeden bu sırrı çözmeye çalışıyorlar. Üstelik çok farklı alanlardan uzmanlar disiplinlerarası bir yaklaşımla bu işin sırrına ermeye çalışıyorlar.
Tek bir nefeste, bir anda ilk aşkınızı hatırlayabilirsiniz. Nasıl da güzel bakıyordu size değil mi? Siz o nefeste “ilk aşkım nerede şu anda ne yapıyor acaba?” diye düşünürken bir başkası aynı anda aldığı nefeste çocukluğuna dönüp annesinin kokusunu hissedebilir. Hepimiz annemizin göğsüne yatıp şefkatle başımızı okşadığı anı aklımızın bir yerinde tutmaz mıyız zaten? Umutsuzluğa düştüğümüzde, hayal kırıklığı yaşadığımızda, aşkımıza karşılık bulamadığımızda, bir dostu kaybettiğimizde geçmişten güzel bir ana sığınma ihtiyacı duyarız.
En olmayacak yerde en olmayacak şeyi hatırlatır…
Telaş içinde işe gidiyorken belki kendinizi çocukluğunuzda yaşadığınız evinizin bahçesinde beş altı yaşlarında bulabilirsiniz. Aslında ne kadar yanlış bir zamandır. Bunca telaşın içinde geçmişle uğraşarak kaybedecek zamanınız yoktur belki de. Ama koku denen şey yaşanılanları asla unutturmaz. Geçmişteki iyi ya da kötü hiçbir şeyin tamamen zihinden çıkması kokular sayesinde söz konusu bile değil. İşte bu yüzden kimi zaman mitolojilerdeki güzelliğiyle erkeklerin aklını başından alan kötü kalpli tanrıçalar gibi acımasız olarak hatırlamak istemediklerimizi hatırlatır koku… Kimi zaman da beynin kıvrımları arasında derinlere kaçmış zamanın üzerine kalın bir perde çektiği güzellikleri hatırlatıp önümüzü aydınlatacak kadar naif…
Biliminsanları bu duruma Cis–3-hexenol diyor. Koku uzmanlarının insan zihninin analitik düşünmeyi bıraktığı zamanlar verebileceği pek çok formülden biri bu. Yani koku uzmanı bir kişi sizi istediği gibi yönlendirebilir. Hatta yönlendirebilir değil yönlendirir demek daha doğru olacak. Gerek duyulan tek şey onlara göre hafif sitral (turunçgiller familyasının ana lezzet bileşenlerinden) bir esinti ve illüzyon. Bir yazarın aklındakileri kaleme kâğıda dökmesi gibi, bir müzisyenin kafasından geçen notaları ardı ardına sıralayıp eserini oluşturması gibi koku uzmanları da insanın başka hislerin tadına varmasını sağlayacak kimyasal formüllerle kokular üretiyorlar.
Yazının devamı Popüler Bilim Dergisi’nde…