32 yıldır beklenen an:
“Anka Kuşu Mars’a indi”
NASA’nın Mars’taki canlı yaşamı araştırmak üzere fırlattığı uzay aracı “Anka Kuşu” 32 yıl sonra Kızıl Gezegen’in yüzeyine motorlu iniş yapmayı başaran ilk araç oldu.
1976’da fırlatılan Viking 2 uzay aracından sonra Mars’a inmeyi hava yastığı olmadan kullanmadan son ana kadar motorlarını kullanarak başaran ilk uzay aracı Anka Kuşu, Mars’ta buz halinde bulunduğu tahmin edilen suyu arayacak.
Anka Kuşu, Kızıl Gezegen'e saatte ortalama 21 bin km hızla 10 ayda 711 milyon kilometre yol kat ettikten sonra ulaştı.
Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi NASA’nın Mars’a gönderdiği insansız uzay aracı Anka Kuşu (Phoneix), 25 Mayıs’ta Kızıl Gezegen’e indi. 4 Ağustos 2007’de fırlatılan Anka Kuşu, daha önce uzaya gönderilenlerin araçların aksine sorunsuz ve yumuşak bir şekilde iniş gerçekleştiren ilk uzay aracı oldu. 1976'daki Viking 2 uzay aracından sonra Mars'a ilk motorlu inişi yapan, Kızıl Gezegen'in kuzey kutbundaki Yeşil Vadi adı verilen geniş ve düz bir alana indi. Anka Kuşu’nun Mars’a gönderilmesi projesini yöneten Barry Goldstein’in, "Rüyamda bile her şey bu kadar mükemmel olamazdı" sözleriyle tarif etmeye çalıştığı başarılı inişin ardından uzay aracının asıl görevi başladı. Anka Kuşu, buradan 90 gün boyunca Mars’ta buz kütlesi halinde olduğu tahmin edilen suyu arayacak.
Anka Kuşu, Mars yüzeyine ulaştıktan yaklaşık iki saat sonra, dünyaya ilk görüntüleri göndermeye başladı. Aracın gönderdiği ilk görüntülerde küçük kayaların arasında Mars yüzeyine basmış bacaklarından birinin görüntüsü ile ufuk çizgisinin görüntüleri yer alıyor. İlk görüntüler sayesinde öncelikli olarak uzay aracının durumu ve üzerindeki bilimsel araçlar hakkında uzmanlara gerekli olan bilgiler edinilebilecek.
Bu güne kadar Mars’a ABD, Rusya, Avrupa ve Japonya tarafından birçok kez uzay aracı gönderildi. Toplam sayısı 38’i bulan bu uzay araçlarının üçte ikisi başarısız oldu. Bunların bir kısmı yüzeye dahi ulaşamazken bazılarına da dakikalarla ifade edilebilecek sürelerde veri akışı sağladıktan sonra bir daha ulaşılamadı.
İlk Motorlu İniş
Nisan başında rotasını hafif biçimde değiştiren Anka Kuşu, 10 Mayıs’ta roketlerini ateşleyerek yavaşlamaya başladı. Mars'a son inen NASA'nın ikiz robotları Spirit ve Opportunity ile kaybolan İngiliz uzay aracı Beagle 2'nin aksine Anka Kuşu, Kızıl Gezegen'in yüzeyine inişini yumuşak yapabilmek için hava yastığı kullanmadı. Anka Kuşu, bunun yerine Mars yüzeyine değinceye kadar yumuşak iniş için motorlarını kullanarak bir ilki başardı.
Nasıl Çalışıyor?
1.52 metre uzunluğu olan Anka Kuşu, iki güneş paneline sahip. Bu paneller açılınca da 5 metre genişliğe ulaşıyor. Anka Kuşu’na gerekli enerjiyi sağlayacak olan güneş panelleri, aracın yüzeye inişinin havaya savurduğu yoğun toz tabakası yatıştıktan sonra açılacak şekilde programlandı. Anka Kuşu, dünyaya gelen ilk fotoğraflarda görüntüleri de olan robot kolu sayesinde araştırma sayesinde Mars yüzeyinde kazı yapabilecek ve örnek toplayabilecek.
İnsansız uzay aracı Anka Kuşu’nun, Mars atmosferine giriş hızını azaltmak için daha önce gönderilen uzay araçlarında olduğu gibi termik bir kalkan kullanıldı. Mars atmosferine girdikten sonra hızını saatte 210 kilometreye düşürüldü. Hızı düşürmek için bir süpersonik paraşüt açıldı ve retro-füzeleri ateşlenerek üçayağı üzerine yumuşak iniş yapması sağlandı. Anka Kuşu, Kızıl Gezegen'e saatte ortalama 21 bin km hızla 10 ayda 711 milyon kilometre yol kat ettikten sonra ulaştı.
Buz Halindeki Suyu Araştırıp İnceleyecek
Anka Kuşu, 1976'dan beri ilk defa Mars'a yumuşak iniş yapan araç oldu. Mars yüzeyinde, bir zamanlar mikrobik yaşam olup olmadığını araştıracak olan Anka Kuşu, gezegen yüzeyinde buz halinde olduğu tahmin edilen suyu analiz edecek. Bu sayede Mars yüzeyinde olduğu tahmin edilen buz tabakası ile ilgili somut bilgiye ulaşılması bekleniyor.
Anka Kuşu, sıvı haldeki suyun, toprağın kimyasını ve mineral yapısını nasıl değiştirdiğini araştıracak, Kızıl Gezegen'in kuzey kutbundaki buzun tarihini inceleyecek. Bu araştırmaların yanında Anka Kuşu bir de Mars kutup çevresinin ilkel mikroplar için uygun bir yaşam alanı olup olmadığını görme olanağı da sağlayacak.
İki güneş paneli açıldığında 5 metre genişliğe ulaşan ve 1.52 metre uzunluğu bulunan Anka Kuşu, 10 cm. kadar derinlikte bulunduğu tahmin edilen buz tabakasına ulaşabilmek için 2.34 metre uzunluğunda bir robot kolunu kullanarak toprağı kazacak. Bu kola eklenen bir kamera ve bir sonda ile toprağı ve bulduğu buzu inceleyecek. Anka Kuşu, Mars atmosferinde asılı su ve toz üzerinde lazerle 3 ay boyunca hava durumunu gözleyerek meteorolojik ölçüm yapacak. Uzay aracı, tüm bu görevlerini sıfırın altında 73 ila sıfırın altında 33 santigrat derecede yapacak.
Yazının devamı Popüler Bilim Dergisi’nde…