“Çenesi düştü” sözü bilimsel olarak da doğru!..
ÇENE DÜŞMESİ
Alt çeneyi kafatasına bağlayan ve her iki kulağın ön kısmında lokalize olan eklem çene eklemi olarak tanımlanmaktadır. Eklem içerisinde üst çenenin alt çene üzerinde kapanmasına olanak veren hareketli kısımlar mevcuttur. Bu sayede çene eklemi her gün yüzlerce kez ısırma, çiğneme, konuşma ve esneme gibi çok çeşitli fonksiyonları yerine getirmede kullanabilmektedir. Vücudun en kompleks eklemlerinden biri olan çene eklemine fonksiyon esnasında dişler, kaslar ve sinirlerden oluşan bir sistem eşlik etmektedir. Eğer kasların işlevlerine yönelik bir problem yoksa ağzın açılıp kapanmasına yardımcı olmakta ve eklemle birlikte alt çenenin ileriye, geriye ve yanlara hareketini kontrol etmektedirler. Bu kompleks sistemin bir arada düzgün bir şekilde çalışmasını engelleyen bir problem varlığında ağrılı eklem rahatsızlıkları gelişebilmektedir. Bu sistem çeşitli faktörlere bağlı olarak fonksiyon gördüğü için bu faktörlere bağlı gelişen problemlerin çözümü oldukça titiz bir yaklaşımı zorunlu kılmaktadır.
Çene Eklemi Pozisyonunu Bozan Durumlar
Çene eklemi; travmalara ve kas yapısını etkileyen bazı ilaçların kullanımına bağlı olarak ya da genellikle esneme, gülme, şarkı söyleme, kusma ya da diş tedavileri sırasında ağzın aşırı şekilde fazla açılması gibi durumlarda normal pozisyonunu kaybedebilir. Çene çıkığı ya da açık ağız hali olarak bilinen bu durumun gelişmesi sonucunda alt çene üst çene ile normal kapanış ilişkisine geçemez, ağız kapatılamaz ve tükrük miktarında artış gözlenir. Sorun genellikle her iki eklemi ilgilendirse de bazen tek taraflı olabilir ve zaman zaman olay tekrarlanabilir. Ağrılı ve birey için korkutucu olan böyle bir durum söz konusu olduğunda panik olmadan, ancak vakit kaybetmeden bir diş hekimine başvurmak gereklidir.
Çene Eklemi Hastalıklarının Belirtileri
Eklem ve içinde yer aldığı sistemle ilgili problemler çeşitli belirtilerle karşımıza çıkmaktadır. Bunlar arasında; çenede harekete bağlı olmayan ancak açıp kapamayla birlikte artan ağrı, hassasiyet, hareket kısıtlılığı, tutulma, kulak içi ve çevresinde ağrı, kulakta çınlama, çiğneme güçlüğü ya da çiğneme esnasında rahatsızlık, yüz bölgesinde ağrı, çene açma kapama ya da çiğneme sırasında eklemden ses gelmesi, çene ekleminin kilitlenmesi ve buna bağlı olarak ağzın açma ve kapama işlevlerinin zorluğu, baş ağrısı, ısırma güçlüğü, bir ya da birden fazla dişin oluşturduğu erken diş teması sonucunda hiç ısıramama, travma ya da çürüğe bağlı olmaksızın gözlenen diş kırıkları-aşınmaları, boyunda gerilme-ağrı, uykuda diş ısırma-sıkma gibi belirtiler sayılabilir. Çene hareketine bağlı olarak gözlenen ağrı oldukça önemli bir belirti olarak dikkate alınmalıdır. Ancak eklemden ses gelmesi eğer ağrı ve çene hareketinde kısıtlanma yoksa genellikle bir problem varlığına işaret etmez.
Yukarıda bahsedilen belirtilerden bir ya da birden fazlasının mevcut olduğu durumlarda mutlaka bir diş hekimine başvurmak gereklidir.
Çene Eklemi Hastalıklarının Nedenleri
Problemler aşağıda belirtilen durumların bir ya da birden fazlasına bağlı olarak ortaya çıkabilirse de bazen sebebi net olarak ortaya koymak mümkün olmayabilir. Travma, eklemde dejenerasyon, osteoartirit ve romatoid artirit bu nedenlerden bazıları olarak sayılabilir. Diğer bir neden, kapanış bozukluğu ya da diğer deyişle alt ve üst çene dişlerinin normal bir uyum içerisinde karşılıklı olarak temasının sağlanamayışıdır. Özellikle uykuda diş ısırma-sıkmaya bağlı olarak sabahları eklemde ve yüz kaslarında ağrı gelişebilir. Bazen bu diş sıkma hareketi öyle güçlü yapılır ki ağrıya ilaveten dişlerde kırıklar ve aşınmalar da gözlenebilir. Çene eklemi rahatsızlıklarının gelişiminde depresyon ve stresin oldukça önemli bir rol oynadığı bilinmektedir. Çünkü eğer birey yoğun stres altındaysa gün içerisinde çenesini farkında olmadan sıkabilmekte, uykuda ise diş ısırma-sıkma hareketini daha fazla ve daha güçlü yapmaktadır. Kalem ısırma ve çok sert besinleri çiğnemeye bağlı olarak da problem gelişebilmektedir. Bireylerin ergonomik olmayan çalışma pozisyonları da sorun oluşturabilir. Örneğin bilgisayar karşısında uzun süre yanlış duruş pozisyonu ile çalışma sonucunda iskelet ve kas sistemi, dolayısıyla da çene kasları ve eklemleri olumsuz etkilenmektedir. Bu nedenle gün içerisinde özellikle bilgisayar başında çalışırken, okurken ya da televizyon izlerken yanlış duruş pozisyonlarından kaçınma, yüz ve çene kaslarını rahatlatıcı egzersizler yapma yararlı olabilir.
Yazının devamı Popüler Bilim Dergisi’nde…