Da Vinci...
ROBOT CERRAH
İnsan ömrünün uzaması günümüzde büyük ölçüde sağlıklı yaşam teknik ve öğretilerine bağlanıyorsa da toplumların bilinçlenmesi sonucu rutin yapılan yıllık sağlık taramaları birçok hastalığın tanısının erken konmasını sağlamakta ve bu da doğal olarak insan ömrünün olumlu yönde etkilenmesine neden olmaktadır. Erken tanı, hastalıkların tedavisinde de değişime neden olmakta, teknolojik gelişimlerin neticesinde gerek medikal gerekse cerrahi metotlarda çok ciddi yenilikler görülmektedir.
Ürolojide Robotik Cerrahi
Tıp alanında robotik cerrahiye ilk başlayan branşlar Beyin-Sinir ve Ortopedik cerrahi klinikleri olmuştur. Özellikle beyin cerrahisindeki anatomik sınırlılık ve ince cerrahi manipulasyonların gerekliliği, bu alana robotik cerrahinin girişini kolaylaştırmıştır. Neuromate (Integrated Surgical Systems, Davis, California) bugün ticari olarak piyasada bulunmaktadır ve ABD Gıda ve İlaç Birliği (FDA) tarafından nörolojik girişimler için klinik kullanım onayı almıştır. Ortopedik Cerrahide ise, RoboDoc (Integrated Surgical Systems) eklem cerrahisinde, protez yerleştirilmesinde başarı ile kullanılmaktadır. Robotik cerrahi, Genel Cerrahi kliniklerinde, reflü cerrahisi ameliyatlarında, Jinekoloji kliniklerinde ise tübal ligasyonların (tüp bağlanması) rekonstrüksiyonlarındaki (yeniden düzeltme) mikro cerrahi uygulamalarında kullanılmaktadır.
Ürolojide ilk robotik cerrrahi girişimlere, kapalı yöntemle iyi huylu prostat büyümesinin cerrahi tedavisi (TURP) ile başlanmıştır. İlk 30 vakalık deneyim serisinden sonra, sistem önceden ultrason görüntüleri ile programlanmış olan bilgisayar sistemine adapte edilerek, ürolojide ilk kez ‘off line’ robotik ile TURP yapılmıştı. Bu ilk deneyimleri takiben daha sonraki yıllarda Johns Hopkins Tıp Merkezinden araştırmacılar böbreğin toplayıcı sistemine ciltten girmeyi sağlayan (PAYK= Percutaneous Access to The Kidney) ve halen klinik deneyimlere tabi tutulan bir robot geliştirmişlerdir. Robotik cerrahide gerek ameliyatta gerekse ameliyat odasında kullanılan ekipmanların komplike olması araştırmacıları bu işlemleri daha kolaylaştıracak ve kişi bağımlılığını azaltacak robot sistemleri üzerinde çalışmalara yönlendirmiştir.
Sesli Komut ile Çalışan Robotlar
HERMES (The HERMES Operating Room Control Center, Computer Motion, Goleta, California), sesli komut ile ameliyat odasındaki ekipmanların işleyişini sağlayan ve dolayısıyla ameliyat personelinin işini çok basitleştiren bir sistemdir. Laparoskopik kamera, ışık kaynağı, ameliyat masasının pozisyonu, insüflatör basıncı vs. bu sistem tarafından kontrol edilmektedir. Luketich ve arkadaşları yaptıkları çalışmalarda, HERMES kullanılmadığı taktirde, kullanıldığı duruma nazaran, cerrahi işlem sırasında cerrahi ekibin, 15.3 kat daha fazla kesintiye maruz kaldığını göstermişlerdir. Bu sistemler içinde FDA’dan ilk onay alan aktif robotik sistem AESOP (Automated Endoscopic System for Optimal Positioninig) olarak adlandırılan ve cerrahın sesli komutuyla kameranın hareketlerini düzenleyen sistemdir.
ZEUS ve Da Vinci
Konvansiyonel laparoskopik cerrahinin sağladığı bir çok avantaj olmasına karşın, güncel kullanımı kısıtlayan, cerrahiyi zorlaştıran yönleri de vardır. Bunlar:
• Vücut içi dikiş atma açık cerrahiye göre daha zordur.
• 2 boyutlu sistem ile ameliyat yapılmaktadır.
• Cerrahi portların (deliklerden sokulan cerrahi aletlerin) manevra kabiliyeti sınırlıdır.
Taktil (elle temas) his duygusu alınamaz.
Konvansiyonel laparoskopik cerrahinin bu zorluklarını gidermek ve bu cerrahi yöntemin sağladığı avantajları korumak için geliştirilmiş ZEUS (Computer Motion) ve Da Vinci (Intuitive Surgical, Sunnyvale, California) isimli, aktif cerrahiye yönelik geliştirilmiş robotların insanda kullanımı FDA tarafından onaylanmıştır. Bu iki robotik sistemi geliştirmiş firmalar daha sonraları 2003 Haziran ayında, Intuitive Surgical adı altında birleşmişlerdir.
Aktif cerrahiye uygun geliştirilmiş robotlarda, cerrahın oturarak robotun kollarını ve kamerayı yönlendirdiği bir konsol ve robotun ana gövdesini oluşturan, biri kamera için diğer ikisi ameliyat manipülasyonları için kullanılan toplam üç kolu bulunan iki ana bölümden oluşur. Cerrah konsolda ameliyatı yönlendirirken, bir asistan da hasta başında çeşitli manipülasyonların yapılması için bulunur.