AZ YAŞAYAN DEVLER
Türkiye’nin ilk Uluslararası Kum Heykel Sergisi 10 Haziran - 30 Eylül tarihleri arasında Antalya, Lara’da düzenleniyor. 10 x 15 metre boyutlarındaki kum heykeller yalnızca kum ve su kullanılarak yapılıyor. Kum heykel sanatı son yıllarda dünyada yeni yeni yaygınlaşan özel bir “ephemeral” (geçici) sanat türü. Kum heykel sanatının inceliklerini çarpıcı sorular ile sizler için derledik.
Kum Heykel Nedir ?
Basitçe ifade edecek olursak, kum heykel sadece kum ve su kullanılarak yapılan özel bir heykel biçimidir. Bunun en basit örneği deniz kenarında oynayan çocukların yaptığı kumdan kalelerdir. Tabii kumdan kaleler, karmaşık sanat ürünlerine kıyasla çok daha basitlerdir. Ama yine de belli bir tasarım ve yaratım öğesi içerdikleri için sanat ürünü oldukları söylenebilir. Kum heykeltıraşının işi ise biraz daha karmaşık ve zordur. Bu zorluk kum heykel sanatını, geleneksel heykel sanatından ayırır. Kum heykel mimari bir biçimin, anatomik bir figürün ya da herhangi bir nesnenin canlandırması olabilir. Uygun kum ve doğru tekniğin kullanılması koşuluyla, kuma istenilen her türlü şekil verilebilir. Kum heykel sanatı, Mısırlılar tarafından M.Ö. 4000’de uygulanan bir sanat biçimidir.
Heykeller sadece kum ve su kullanılarak mı yapılır?
Evet, bunun dışında başka hiçbir malzemeye ihtiyaç yoktur.
Her türlü kum kullanılabilir mi?
Hayır. Kumun farksız olduğu, bütün kumların birbirinin aynısı olduğu düşünülür. Oysa öyle değildir. Kum çeşitlilik gösterir. Birçok kum tipi olduğunu söyleyebiliriz. Kumun farklılığı da yapabileceğiniz şeyleri belirleyen faktörlerin başında gelir. Hatta heykel yapımının öncelikli olarak ve sadece kumun tipine bağlı olduğunu bile söyleyebiliriz. Kum organik ya da mineral olabilir. Organik kum tanecikleri, mercan, yumuşakçalar ve fosil parçacıklarından oluşur. Tuzlu suda bunlara rastlanabilir. Mineral kum ya da kaya kumu ise mineral ya da kaya parçacıklarından oluşur ve Alpler gibi dağlık bölgelerde bulunur.
Büyük boyutlu ve ince ayrıntı gerektiren kum heykeller için özel bir kuma ihtiyaç duyulur. Eğer festivalin düzenlendiği bölgede uygun kum mevcut değilse, en yakındaki kaynaklar araştırılır. Kullanılacak kumun heykel yapımı için uygun olup olmadığını anlamak için kum taneciklerinin yapısını ve şekillerini analiz etmek gerekir.
Heykelin sonunda aldığı şekli belirleyen, kullanılan kumun yapısıdır. Bir metreden daha yüksek heykeller için özel bir kum kullanılması gerekir. Kum taneciklerinin boyutu ve yapısı bu bakımdan büyük önem taşır. Tanecikler yuvarlak değil, karemsi olmalıdır. Bu tip kum tanecikleri zara benzer.
Plajlardaki kumlar çoğunlukla yuvarlak tanelidir; bunun nedeni ise dalgaların hareketi ve akıntılardır. Bu heykel açısından işlenmesi zor bir kum tipidir. En uygun kum ise daha keskin köşelidir ve daha düzgün bir yüzeyi vardır. Heykel yapımı için ideal diyebileceğimiz en uygun kum, nehirlerin yakınında bulunur ve dağlardan gelen su akıntılarıyla taşınır. Bu mineral kum tanecikleri farklı boyutlar da zarlara benzerler. Köşelidirler ve birbirlerine uyarlar.
Heykellere istenilen her şekil verilebilir mi?
Uygun kumun kullanılması ve deneyimli heykeltıraşların olması koşuluyla, kuma istenilen her türlü şekil verilebilir, her türlü şeyin heykeli yapılabilir. Bir kum heykeli tasarlarken neyin istendiğini dikkate alırız, ama yer çekimi de heykelin yapılabilirliği bakımından üzerinde durulması gereken bir konudur. Heykelin yapım aşamasında dikkat edilmesi gereken en önemli konulardan biri de, heykelin tamamının emniyetli bir şekilde desteklenmesidir.
Bir kum heykel yaparken kullanılan teknikler, geleneksel heykel sanatının tekniklerinden çok farklı değildir. Basittirler ve herkes kolaylıkla öğrenebilir. İster 16 metre yüksekliğinde dev bir heykel inşa ediyor olun ister bir metreden daha küçük heykeller yapıyor olun, iki durumda da aynı ilke geçerlidir. Ve aynı işlemler aynı sırayla uygulanmaktadır. Bu ilkeleri şöyle özetleyebiliriz:
Sıkıştırılmamış ve sertleşmemiş yumuşak kumdan sert bir kum bloğu elde edilir. Bu, nemlendirilmiş kumu kat kat sıkıştırarak ve kaba bir şekil elde edilerek yapılır. Bu sırada büyük kalıplar kullanılır. Doğru boyutlara ulaşana kadar farklı kalıplarla kum hazırlanır.
Bundan sonraki aşama ise, katı bloklar halindeki kuma şekil verilmesidir. Kuma kumu keserek şekil verildiğini söyleyebiliriz genel bir ifadeyle. Bu işlem daima yukarıdan aşağıya doğru yapılır.
Yazının devamı Popüler Bilim Dergisi’nde…